﻿<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>

<!--© The Office of the High Commisioner for Human Rights-->

<udhr lang="008" language="(Crioulo da Guin&#x00E9;)" xmlns="http://www.unhchr.ch/udhr">
  <title>DECLARA&#x00C7;ON UNIVERSAL DI DIRITU DI OMIS</title>

  <note>
    <para>Tomado I papiadu pa Assembleia Geral na si Resolu&#x00E7;on 217 A di 10 de Dezemdro di 1948</para>
  </note>

  <preamble>
    <title>PRIAMBULO</title>
    <para>Suma qui qui ricunhicidu dignidadi di tudu membru di familias I se diritus djusta na tudu sintidu, I ca pudi passadu pa utru djintis, I ta fassi liberdadi fundamental di djusti&#x00E7;a cu paz na mundu intidu.</para>
    <para>Suma falta di cunsi, cu disprezu di diritu di omis I ta leba malbadessa na manera di pensa di pecaduris suma mundu qui na bin bin, nund&#x00EA; qui tudu pecaduris d&#x00ED;bidi papia livri, di fia, di ca tene medu di nada, nim di coitadessa, I papia &#x00EA; declara&#x00E7;on suma cussa m&#x00E1; garandi qui omi sunha.</para>
    <para>Omi padidu pa viki, pa quila I dibidi tadjadu di tudu manera pa ca nada di mal utchal, pa quila I criadu manga di diritus pa pudi difindil.</para>
    <para>Suma na mundu tudu djintis d&#x00ED;bidi mama, I purcis pa I dadu coragem pa &#x00EA; mama ba ta quirci cada dia.</para>
    <para>Suma qui carta qui Na&#x00E7;on Unida scribi pa si povu, I cuirta risso si fian&#x00E7;a na diritu di omi qui tudu qui I sedu suma pecadur qui djusta qui virus na mundu I qui misti djuda pa tudu omis cu mindjeri mama I pa I ten mindjor condi&#x00E7;on di bida na metadi di tudu ermon.</para>
    <para>Suma stadus qui pui na son djurmenti pui mon pa firmanta I pa djuda na&#x00E7;on unida leba &#x00EA; barbade pa tudu ladu I pa pul cu tudu si for&#x00E7;a pa I rispitadu qui liberdadi qui mistidu.</para>
    <para>S&#x00F3; ora qui tudu djintis intindi diritu &#x00EA; barbadi, pa tudu por I ianda pa dianti pudi s&#x00EA;nu</para>
    <para>ASSEMBLEIA GERAL</para>
    <para>Danu &#x00EA; DECLARA&#x00C7;ON UNIVERSAL DI DIRITU DI OMI suma cussa qui tudu djintis misti pa I tchiga pa tudu povu intidu qui sta na mundu, pa tudu djintis qui sta na mundu &#x00F3; quilis qui pudu pa djuda povu, pa &#x00EA; tene sempri na cor&#x00E7;on I pa &#x00EA; fassi for&#x00E7;a pa sina tudu djintis &#x00F3; d&#x00E1; considju pa cada quin sibi rispita liberdadi di si companher, I pa el pr&#x00F3;pi s&#x00EA; quil qui na leba qui barbadi pa tudu ladu disna di si terra, t&#x00EA; na terra di utrus djintis pa tudu pudi cunsi &#x00EA; DECLARA&#x00C7;ON. Povu cu stadu qui pui na un son I d&#x00ED;bidi fassi djintis vivi &#x00EA; Declara&#x00E7;on I pa &#x00EA; mamal na ladu qui cada quin sinta bas di si stadu.</para>
  </preamble>

  <article number="1">
    <title>ARTIGO 1&#x00BA;.</title>
    <para>Tudu pecadur padidu livre, ninguin ca m&#x00E1;s ninguin, tudu djusta, tudu tem mesmu diritu. Tudu quin qui padidu, tem si ro&#x00E7;on, cu si manera di pensa. Na metadi di utrus I d&#x00ED;bidi fassi cussas cu ermondadi.</para>
  </article>
  <article number="2">
    <title>ARTIGO 2&#x00BA;.</title>
    <para>Tudu pecadur d&#x00ED;bidi gurta risso diritus cu liberdadi qui faladu na &#x00EA; Declara&#x00E7;on, sin scudju, di rassa, di c&#x00F4;r, di matchu &#x00F3; f&#x00E9;mia, di l&#x00ED;ngua, di religion, di politica, &#x00F3; utrus, suma cussas qui bin di tchon &#x00F3; di djintis, &#x00F3; pabia I pissadu, &#x00F3; pabia I fidju di r&#x00E9;gulu &#x00F3; aladje, &#x00F3; pabia di utrus cussas parcidus.</para>
    <para>Nin qui quila, I ca na fassi nin un scudju na statutu pol&#x00ED;ticu &#x00F3; di tribunal, &#x00F3; di tudu terra , &#x00F3; di terra qui bu bicu interradu n&#x2019;el, nin qui terra ta manda na si cabe&#x00E7;a, &#x00F3; utrus ta manda n&#x2019;el.</para>
  </article>
  <article number="3">
    <title>ARTIGO 3&#x00BA;.</title>
    <para>Tudu pacadur tem diritu di vivi, di sedu livre I di djubudu, pa ca nada otchal di mal.</para>
  </article>
  <article number="4">
    <title>ARTIGO 4&#x00BA;.</title>
    <para>Ninguin ca dibidi fassidu catibu, nin pudu tarbadja a for&#x00E7;a, pabia I cussa qui tudjidu di tudu manera na Declara&#x00E7;&#x00E3;o Universal dos Direitos dos Homens.</para>
  </article>
  <article number="5">
    <title>ARTIGO 5&#x00BA;.</title>
    <para>Ninguin ca na sutadu, nin maltratadu &#x00F3; matadu &#x00F3; fassidu cussas qui el pr&#x00F3;pi I nega.</para>
  </article>
  <article number="6">
    <title>ARTIGO 6&#x00BA;.</title>
    <para>Tudu pecadur tem diritu di djubidu suma pecadur na udju di stadu.</para>
  </article>
  <article number="7">
    <title>ARTIGO 7&#x00BA;.</title>
    <para>Dianti di lei, tudu djintis djusta, scudju ca tem, tudu tem diritu di difindidu dianti di lei, tudu tem diritu di difindidu dianti di cabalindadi &#x00F3; malbadessa.</para>
  </article>
  <article number="8">
    <title>ARTIGO 8&#x00BA;.</title>
    <para>Na cada terra, lei ta pudu pa guarda pecadur, I pa mostral caminhu di ianda. El qui manda tudu pecadur, na cada terra qui sta n&#x2019;el I tem diritu di busca dunus di lei di qui terra, pa &#x00EA; mostral caminhu.</para>
  </article>
  <article number="9">
    <title>ARTIGO 9&#x00BA;.</title>
    <para>Ninguin ca pudi prindidu, nin fitchadu &#x00F3; sercadu na terra qui sinta.</para>
  </article>
  <article number="10">
    <title>ARTIGO 10&#x00BA;.</title>
    <para>Dianti di lei, tudu djintis djusta I &#x00EA; tene quil mesmo diritu. Cada culpa di alguin, d&#x00ED;bidi djubidu suma qui lei manda, I dibidi lebadu pa tribunal di bardadi, sin scudju, pa djubi t&#x00EA; nund&#x00EA; qui ro&#x00E7;on caba I nund&#x00EA; qui culpa cumsa.</para>
  </article>
  <article number="11">
    <title>ARTIGO 11&#x00BA;.</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
        <para>Si alguin conta mintida pa b&#x00F4;, na tribunal bu d&#x00ED;bidi pera, sin discunfia, t&#x00EA; ora qui tudu djintis odja qui mintida, pa lei cumsa pudu na pratu limpu. Si I tchiga pa bu castigadu, enton bu ta sibi cuma bu d&#x00ED;bidi difindidu, pa ca nada otchau di mal, t&#x00EA; dia qui bardadi limpu pus.</para>
      </listitem>
      <listitem>
        <para>Lei qui fassidu a&#x00F3;s I pa djubi dianti. Ninguin ca pudi condenadu pa cussa qui fassiduba dja &#x00F3; qui dixa di fassidu antis di lei pudu, &#x00F3; otcha qui lei ca tem qui cussa I ca &#x00E9;raba culpa. Nin qui quila, ninguin ca d&#x00ED;bidi pudu castigu qui m&#x00E1;s qui cu pudu otcha qui lei fassidu.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="12">
    <title>ARTIGO 12&#x00BA;.</title>
    <para>Ninguin ca d&#x00ED;bidi pudu sufri, pabia utru miti na si bida, &#x00F3; na bida di si fam&#x00ED;lia, &#x00F3; na si cassa, &#x00F3; na si cartas qui ta ricibi, ninguin ca d&#x00ED;bidi miti na bida di ninguin, ora qui sedu, bu tem diritu di bai queixa.</para>
  </article>
  <article number="13">
    <title>ARTIGO 13&#x00BA;.</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
        <para>Tudu pecadur tem diritu di ianda I di cudji cau di mora na terra qui tchiga I misti sinta.</para>
      </listitem>
      <listitem>
        <para>Tudu pecadur tem diritu di larga si terra &#x00F3; terra qui sinta n&#x2019;el I riba pa si terra ora qui I misti I ca d&#x00ED;bidi tudjidu riba.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="14">
    <title>ARTIGO 14&#x00BA;.</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
        <para>Tudu pecadur qui na pirsiguidu, tem diritu di cudji terra qui misti bai, na qui terra I tem diritu di dadu asilu pa I puga.</para>
      </listitem>
      <listitem>
        <para>&#x00CA; diritu, I ca pudi djubidu ora qui crimi qui fassidu, tudu ladu di mundu ca mistil.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="15">
    <title>ARTIGO 15&#x00BA;.</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
        <para>Tudu pecadur tem diritu di tem un nacionalidadi ( puga na terra qui misti ).</para>
      </listitem>
      <listitem>
        <para>Ninguin ca d&#x00ED;bidi tudjidu puga na terra qui misti, &#x00F3; muda di terra qui si bicu interradu n&#x2019;el.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="16">
    <title>ARTIGO 16&#x00BA;.</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
        <para>Ora qui pecadur padidu toc I tchiga cassamentu, omi cu mindjer tem diritu di cassa I pa fassi fam&#x00ED;lia, sin djubi pa rassa, &#x00F3; religion, &#x00F3; pa terra qui alguin padidu. Ora qui &#x00EA; cassa , &#x00F3; qui &#x00EA; na caba, tudu d&#x00ED;bidi djusta, &#x00EA; ca d&#x00ED;bidi mansia na nada, pabia elis tudu I qui un son.</para>
      </listitem>
      <listitem>
        <para>Cada quin dibidi cassa cu quin qui I misti. Cassamentu ca d&#x00ED;bidi dadu.</para>
      </listitem>
      <listitem>
        <para>Fam&#x00ED;lia, I un balur garandi di sociedadi, tambe I tem diritu di djubidu I djubi stadu.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="17">
    <title>ARTIGO 17&#x00BA;.</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
        <para>Tudu pecadur tem diritu di tene si cussa, qui dissil.</para>
      </listitem>
      <listitem>
        <para>Ninguin ca pudi robadu si cussa a for&#x00E7;a.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="18">
    <title>ARTIGO 18&#x00BA;.</title>
    <para>Cada pecadur tem diritu di pensa di si manera I di pensa cussas qui misti, &#x00F3; di cudji si religion. Cu tudu &#x00E9;s diritu, I misti faladu di cuma, tudu pecadur pudi troca di si religion &#x00F3; di si manera di pensa, di fassi cerim&#x00F3;nia di si religion ora qui I misti, I manera qui I misti. El son &#x00F3; cu djintis di si grupu. Cada quin pudi sina quin qui I misti si religion, na cassa &#x00F3; na rua.</para>
  </article>
  <article number="19">
    <title>ARTIGO 19&#x00BA;.</title>
    <para>Tudu pecadur I livri pa papia qu&#x00EA; qui I misti, pa quila ninguin ca tem diritu di chatial na si papia, &#x00F3; na cussas qui na busca tene &#x00F3; di conta djintis sin cudji cau certu di conta qu&#x00EA; qui I pensa.</para>
  </article>
  <article number="20">
    <title>ARTIGO 20&#x00BA;.</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
        <para>Tudu pecadur tem diritu di mati runion qui misti, &#x00F3; fassi associa&#x00E7;on di ermondadi.</para>
      </listitem>
      <listitem>
        <para>Ninguin ca pudi pudu a for&#x00E7;a pa mati runion &#x00F3; fassi associa&#x00E7;on.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="21">
    <title>ARTIGO 21&#x00BA;.</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
        <para>Tudu pecadur tem diritu di sta dianti di nog&#x00F3;s p&#x00FA;blica di si terra, el pr&#x00F3;pi cu si cabe&#x00E7;a, &#x00F3; utru alguin qui cudjidu pa tudu.</para>
      </listitem>
      <listitem>
        <para>Tudu pecadur tem diritu di entra na tarbadju di stadu, sin scudju.</para>
      </listitem>
      <listitem>
        <para>Quin qui povu misti, el qui bom pa sedu chefe, I dibidi mostradu atrav&#x00E9;s di ilei&#x00E7;on di bardadi qui ta fassidu , nunde qui tudu djintis ta mati, I &#x00EA; ta djusta na tudu. Cu sgridu garandi cada quin ta vota na cussa qui el propi I misti sim djubi cu cumpanher.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="22">
    <title>ARTIGO 22&#x00BA;.</title>
    <para>Tudu pecadur na metadi di utrus, I tem diritu di djubidu diritu pa ca nada otchal di mal. I d&#x00ED;bidi pidi si quinhon na stadu di tudu coldadi, pabia I si diritu.</para>
  </article>
  <article number="23">
    <title>ARTIGO 23&#x00BA;.</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
        <para>Tudu pecadur tem diritu di dadu tarbadju I di cudji tarbadju qui misti, di dadu bom material di tarbadju I di tene tudu cussas qui pudu djudal na fassi si tarbadju I d&#x00ED;bidi djubidu pa ca I fica sin tarbadju.</para>
      </listitem>
      <listitem>
        <para>Tudu tem diritu di pagadu balur di si tarbadju.</para>
      </listitem>
      <listitem>
        <para>Quin qui ta tarbadja I d&#x00ED;bidi gardicidu I di pagadu qui qui na djigal cu si fam&#x00ED;lia pa sinti diritu na metadi di djintis nund&#x00EA; qui sta n&#x2019;el. Si quil qui nganga ca tchigal, I d&#x00ED;bidi burridu di utru manera.</para>
      </listitem>
      <listitem>
        <para>Tudu tarbadjur tem diritu di djunta cu utrus tarbadjaduris pa sai na rua pa difindi s&#x00EA; diritu.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="24">
    <title>ARTIGO 24&#x00BA;.</title>
    <para>Tudu pecadur tem diritu di discansa dispus di un tarbadju pissadu, diritu di tem ora di tarbadju djustadu I diritu di pagadu na si f&#x00E9;rias di cada anu.</para>
  </article>
  <article number="25">
    <title>ARTIGO 25 &#x00BA;.</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
        <para>Tudu pecadur tem diritu di tene um bocadinhu pa sugura si fam&#x00ED;lia, na ora di duen&#x00E7;a I na sabura, suma tene cussas di cume, di bisti, tene cassa di mora, tene dutur qui na cural, tene si quinhon na stadu pa ora di duen&#x00E7;a, ora qui mancu, ora qui si omi/mindjer murri, na ora di bedjissa, &#x00F3; I pirdi un cussa qui ta djudal.</para>
      </listitem>
      <listitem>
        <para>Maternidadi cu si mininus tem diritu di djudadu diritu. Tudu mininus qui padidu dentru &#x00F3; fora di maternidadi &#x00EA; d&#x00ED;bidi djubidu cu qui bom udju di stadu.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="26">
    <title>ARTIGO 26&#x00BA;.</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
        <para>Tudu pecadur tem diritu di bai scola. Scola pa mininus ca d&#x00ED;bidi pagadu. Tudu mininu d&#x00ED;bidi pudu na scola. Scola t&#x00E9;cnica &#x00F3; profissional I d&#x00ED;bidi sedu pa cada quin cudji. Pa curso garandi I d&#x00ED;bidi dadu pa quin qui misti I pa quin qui pudi sin scudju.</para>
      </listitem>
      <listitem>
        <para>Educa&#x00E7;on I d&#x00ED;bidi iabri pa manga di cussas di sina, suma quil qui omi misti, quil qui na djudal vivi diritu I pa I s&#x00EA;du livri, suma quil qui na djudal intindi mundu, mole cor&#x00E7;on cu ermondadi pa tudu djintis di terra, tudu rassas, tudu religion, suma desenvolvimentu di Na&#x00E7;ons Unidas pa guarda paz.</para>
      </listitem>
      <listitem>
        <para>I ta fica pa cada pap&#x00E9; cu mam&#x00E9;, cudju educa&#x00E7;on qu&#x00EA; misti pa s&#x00EA; fidjus.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="27">
    <title>ARTIGO 27&#x00BA;.</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
        <para>Tudu pecadur tem diritu di mati cerm&#x00F3;nia di si cultura, mati tudu manifesta&#x00E7;on qui ta mostra mundu qu&#x00EA; qui si cultura bali n&#x2019;el.</para>
      </listitem>
      <listitem>
        <para>Tudu tem diritu di guardadu cussa qui dissel I par el. &#x00D3; cussa qui fassidu cu si mon prumeru I ca misti pa utru fassi suma el.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="28">
    <title>ARTIGO 28&#x00BA;.</title>
    <para>Na &#x00EA; Declara&#x00E7;&#x00E3;o, tudu pecadur tem diritu di fassil cunsidu pa djintis di si terra I pa djintis di tudu mundu, I pa fassil pa I sedu quil ordem qui pudi fassil sintidu qui diritus cu liberdadi qui papiadu.</para>
  </article>
  <article number="29">
    <title>ARTIGO 29&#x00BA;.</title>
    <orderedlist>
      <listitem>
        <para>Cada pecadur tem qu&#x00EA; qui d&#x00ED;bidi fassi na si comunidadi, sin quila el suma pecadur I ca pudi sedu livri nin I ca pudi bai pa dianti.</para>
      </listitem>
      <listitem>
        <para>Na tudu diritu que faladu na &#x00EA; decla&#x00E7;on, ora qui na fassi &#x00F3; ora qui bu na gozal, bu ca dixa di sedu limitadu pa lei, qui na pudu pa cada quin pudi rispita diritus cu liberdadi di utrus, pa pudi contenta manera di cada quin na metadi di utrus, pa democracia intchi mundu.</para>
      </listitem>
      <listitem>
        <para>Nin un dia &#x00EA;s diritus cu liberdadis ca pudi fassi du contra quil qui Na&#x00E7;on Unida mistil par el.</para>
      </listitem>
    </orderedlist>
  </article>
  <article number="30">
    <title>ARTIGO 30&#x00BA;.</title>
    <para>Ninguin ca pudi ncunha na nin un palabra di &#x00EA; Decle&#x00E7;on pa pudi fassi cussas qui intidu &#x00F3; pa fassi utrus manera di pensa, qui pudi tudji &#x00F3; dana diritu cu liberdadi qui faladu.</para>
  </article>
</udhr>
