<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>

<!--© The Office of the High Commisioner for Human Rights-->

<udhr lang="wwa" language="Waama" xmlns="http://www.unhchr.ch/udhr">
  <title>Yirisaro fɔɔku consiroma ãduriya mii</title>

  <preamble>
    <title>[Preamble]</title>
    <para>Ti ka cɔɔtɛ maa yissaro Fɔɔku mii da ta nɛki sa o i se o yon; o i Fɔ da i o daari;</para>
    <para>Ti ka cɔɔtɛ maa nɔɔre yirisaro ta yaate kpɛɛmma boma mii, da nɛki-di panto o se o yon o i Fɔ da i o daari;</para>
    <para>Tika cɔɔtɛ maa yirisaro Fɔɔku ta wiri, da nɛki-dì nɛɛ yiro ta bo, o nukpiikiba ǹ yi o tetin-na;</para>
    <para>Ti ka turi ti cɔɔtɛ maa kpeeto tɔkitibu ta daari tinkpanne na de tɔre;</para>
    <para>Ti kanka cɔɔtɛ maa pe na do bà ta da i biinni Fɔɔku ǹ sooki ku yì bà daari-na;</para>
    <para>Ti ka cɔɔtɛ maa ànduriya kaatooya, yaa ta yau na yirisaro Fɔɔku darima yaama ya ta yɛmbiri da seena ya ǹ kaate ya ǹ yiìrun sabare-de ta yau-na maa yirisaro Fɔɔku daari-ma yaama ya te de:</para>
  </preamble>

  <article number="1">
    <title>Pɔpɔɔma (1)</title>
    <para>Yiriba na bà sikindo dare bà mɛɛri, da seena yirimma mii bà ta da i nɛki bà tɔɔba.</para>
  </article>

  <article number="2">
    <title>Yɛnnɛma (2)</title>
    <para>Yirisaro ba o wan, nɛɛ o ta bo, da nɛkidi o i yinri maa o ta da i Fɔ da sooki da i o daarina.</para>
  </article>

  <article number="3">
    <title>Tarɛmma (3)</title>
    <para>Yirisaro Fɔɔku na kù consiroma yi yonda pɔɔpɔra-di boma-mii.</para>
  </article>

  <article number="4">
    <title>Naasɛmma (4)</title>
    <para>Yirisaro o ba da i Fɔ sa yombitu.</para>
  </article>

  <article number="5">
    <title>Nuũtɛmma (5)</title>
    <para>Da ba tiri sa yiro ǹ yi Fɔ pɔntu na yaroobu-mii yaŋisi tori.</para>
  </article>

  <article number="6">
    <title>Kparitɛmma (6)</title>
    <para>Yirisaro nɛ o ta Fɔ o i tɛm o yirimma tori.</para>
  </article>

  <article number="7">
    <title>Berentɛmma (7)</title>
    <para>Yiraba mɛ-di bà maasi booti yaama consiroma mii, batisima paa.</para>
  </article>

  <article number="8">
    <title>Nɛitɛmma (8)</title>
    <para>Yirisaro ba o wan ǹ boti sa o bibi o ǹ yirimma booti dannamii, o ka mɛɛnde sa bà nɛki bà o di wɛ̃ɛnu yaŋisi tori.</para>
  </article>

  <article number="9">
    <title>Wɛitɛmma (9)</title>
    <para>Da ba tiri sa bà finni yirisaro, karan o yeri o tiŋu yaŋisi tori.</para>
  </article>

  <article number="10">
    <title>Piika (10)</title>
    <para>Yirisaro ba o wan bà ka o pɛɛ yaama sa o maa ba wɛ̃ɛnu; bootidamu teera yɛɛmbɛ bà o ǹ yire ma mii.</para>
  </article>

  <article number="11">
    <title>Piika na ma yon (11)</title>
    <para>Yirisaro ba wan bà ka o pɛɛ yaama, sa booti-dana teera maa cɔɔtɛ ba mɛɛnde sa o daari-di da mɛɛna-di o ǹ yirimma maa o ta mu ǹ boti bà o ma kpinsire yiri kutire nuŋa.</para>
  </article>

  <article number="12">
    <title>Piika na ma yɛnni (12)</title>
    <para>Yirisaro ba o wan, o ǹ yeete mii, tɔ dɛɛyoŋo ka ǹ o yasire-ti yaŋisi tori, o da sooki-di o wo bo bootu.</para>
  </article>

  <article number="13">
    <title>Piika na ma taari (13)</title>
    <para>Yirisaro ba o wan, o ǹ yeete mii, tɔ dɛɛyoŋo ka ǹ o yasire-ti yaŋisi tori, o da sooki-di o wo bo bootu.</para>
  </article>

  <article number="14">
    <title>Piika na ma naasi (14)</title>
    <para>Yirisaro bà ka o tɔŋɛ o ǹ tinkpaanne, o da sooki-di o kori tinkpaandɛɛnde.</para>
  </article>

  <article number="15">
    <title>Piika na ma nun (15)</title>
    <para>Da nɛki-di sa yiro ba o wan, o i boti tinkpaanyeetande.</para>
  </article>

  <article number="16">
    <title>Piika na ma kparun (16)</title>
    <para>Yirisaro, ti yon-di; do ba o wan na pe ba o wan bà da sooki-di bà mansa. Sa bà yeema yi bà daari-na, da i bà yeetitɔɔba na bà tinkpaanne nukpiikkiba da i bà tetirina.</para>
  </article>

  <article number="17">
    <title>Piika na ma beren (17)</title>
    <para>Yirisaro o ka bo o yon, ya na tɔɔba kari; da nɛki sa o i boti o ǹ yoŋandenda.</para>
  </article>

  <article number="18">
    <title>Piika na ma nɛi (18)</title>
    <para>Yirisaro ba o wan o tan da sooki-di o yori maa ota bansiti yirikutire-mii, yì yeema sooki ma i daari-na.</para>
  </article>

  <article number="19">
    <title>Piika na ma wɛi (19)</title>
    <para>Yirisaro tan ba da i dɔɔsi-ti sa o tɔkɛ tɔɔba dabaru wo o ta yindi wo ka pori.</para>
  </article>

  <article number="20">
    <title>Piisu yɛnni (20)</title>
    <para>Yirisaro ba o wan o ǹ baŋa ka o pɛ, o da sooki-di o yuŋi kaatorede mii o ta nɛki.</para>
  </article>

  <article number="21">
    <title>Piisu yɛnni na ma yon (21)</title>
    <para>Yirisaro, da nɛki o i yinri maa o ǹ tinkpaande yaama ta coonni, o i pukiri yerisu su den nɔɔre dè tan tara o peeke. Da tori mari ba saba dosibu ka bo, o tara taka o nɛ doo na o ǹ baŋa kà yon sabare-de o ta nɛki.</para>
  </article>

  <article number="22">
    <title>Piisu yɛnni na ma yɛnni (22)</title>
    <para>Yirisaro yon wɛ̃ɛrun ba o ǹ sɛku boma mii, da seena yiriba ta da i tetina bà tɔɔba Fɔɔku sooki ku yì bà daari-na.</para>
  </article>

  <article number="23">
    <title>Piisu yɛnni na ma taari (23)</title>
    <para>Yirisaro nɛ o ta Fɔ, da nɛki o tondi yerika ka o ta da i pukiri sɔɔtima.</para>
    <para>Na tɔɔba kari yi ta ka pukiri, yi cɔntu i mɛɛ, yi nɔɔya i mɛɛ, yi yeriŋa sooki ka i coonna tirima.</para>
  </article>

  <article number="24">
    <title>Piisu yɛnni na ma naasi (24)</title>
    <para>Yerento ba o wan da nɛki-di o ǹ yerika yuure cɛ bà ta o pɛ Fɔɔsima, o sooki o fakina tinkpaantɔya tɔya o tɔsɛ na o yon maŋima na simma.</para>
  </article>

  <article number="25">
    <title>Piisu yɛnni na ma nun (25)</title>
    <para>Yirisaro boma ka o ǹ yeri-na, da nɛki-di sa o ǹ simma mii, tɔɔba ǹo teete-na; maa o ǹ Fɔɔku ta da turi ku o daariki-na.</para>
    <para>Bisu, da kpa na su dɔrima sari su ǹkutina, da sɔɔti-di sa yirikuriba yii su tetiri-na.</para>
  </article>

  <article number="26">
    <title>Piisu yɛnni na ma kparun (26)</title>
    <para>Yirisaro ba o wan, da nɛki o taka kɔɔrima.</para>
    <para>Kɔɔribi muyi demma i tirasi-di. Kɔɔri kpɛɛna tookima maa, da bo yiro yimma na o ǹ wɛ̃ɛrun yin-di.</para>
    <para>Kɔɔrima takoma-di da seke yiro ǹ tana simma, o sooki o Fɛtima o ǹ yon o nɛkɛ na yirisari tɔ, Fɔɔku sooki ku i daari-na ãduriya mii.</para>
  </article>

  <article number="27">
    <title>Piisu yɛnni na ma beren (27)</title>
    <para>Yiro ba o wan da sooki-di o tonni o ǹ borika basima dendan o da sɛsɛsi, dà ba peena.</para>
  </article>

  <article number="28">
    <title>Piisu yɛnni na ma nɛi (28)</title>
    <para>Ba wan da yɛɛmbɛ-di o sɔ o ǹ yirimma, maa den tori yaama den nɔɔre sabare-de ta tuuri maa, da sooki da i na yonda munda.</para>
  </article>

  <article number="29">
    <title>Piisu yɛnni na ma wɛi (29)</title>
    <para>Yiro o ka bo tɔɔba mii, o nɔŋɛ o ǹ yɛɛmboma tɔɔsɛ bà demma maa yì Fɔɔku ta da i coonna sɔɔtima, ku daarima tori ma-di ba wan ta da i yinri o tɔ parade, sa maa ãduriya kaatookpɛɛnde dè ta yauna yirisaro Fɔɔku yaama ta maa nɛki.</para>
  </article>

  <article number="30">
    <title>Piisu taari (30)</title>
    <para>Da paa sa yoŋo ya tin tinkpaanyonde nɔɔ yaama ǹ ciisi ya de pɛti sabare-de den yaama; ma den tori da ta i ãduriya kaatookpɛɛnde nɔɔ Fonne.</para>
  </article>
</udhr>

